زنجیره غذایی و شبکه غذایی

نباتات سبز با استفاده از انرژی خورشید و کلوروفیل خود ، آب و کاربن دای اکساید را به قند تبدیل می کنند و به این شکل غذای خود را از طریق فرآیند فتوسنتز می سازند . برخلاف نباتات که از نظر ساختن غذای مورد نیاز مستقل هستند ، حیوانات خود به تنهایی نمی توانند انرژی و غذای لازم برای ادامه زندگی را تامین کنند و برای تهیه غذا و ادامه بقا به نباتات وابسته می باشند.

در طبیعت نوعی زنجیره غذایی وجود دارد بدین ترتیب که مقداری از انرژی که مورد استفاده نباتات قرار نمی گیرد به صورت انرژی کیمیاوی در مالیکول های عضوی نباتات ذخیره می شود و این انرژی در زنجیره غذایی از موجودی به موجود دیگر از طریق خوردن یا خورده شدن انتقال می یابد .

اولین حلقه زنجیره غذایی نباتات سبز هستند. زیرا نباتات سبز هم برای خود و هم برای سایر موجودات زنده غذا تولید می کنند و به همین دلیل به آنها تولید کنندگان زنجیره غذایی گفته می شود . بقیه حلقه های زنجیره غذایی را حیوانات تشکیل می دهند و چون از غذای تولید شده بوسیله نباتات استفاده می کنند به آنها مصرف کنندگان زنجیره غذایی گفته می شود .

مصرف کنندگان به 3 دسته تقسیم می شوند : 

1- گیاه  خواران      2- گوشتخواران        3- همه چیز خواران .

گیاه  خواران به موجوداتی گفته می شود که مستقیماً از نبات  سبز تغذیه می کنند. مانند : گاو ، گوسفند ، خرگوش ، آهو و ...

مثال :   خرگوش <<  زردک

گوشتخواران به موجوداتی گفته می شود که از گیاه خواران تغذیه می کنند مثلاً شیر ، آهو را می خورد . گرگ ، سگ ، ببر و ... جزء گوشتخواران می باشند.

همه چیز خواران به موجوداتی گفته می شود که هم از نباتات و هم از حیوانات تغذیه می کنند . مانند انسان.

آخرین حلقه از زنجیره غذایی را تجزیه کنندگان تشکیل می دهند . این گروه شامل باکتری ها ، قارچ ها ، میکروب ها ، و ... می باشند که از موجودات مرده و بقایای نباتات و حیوانات تغذیه می کنند . در حقیقت تجزیه کنندگان ، زباله های حاصل از اجساد موجودات زنده را تجزیه می کنند و مجدداً به عناصر اولیه تشکیل دهنده آنان مانند آب ، کاربن ، آکسیجن و ... تبدیل می کنند و برای استفاده مجدد در اختیار نباتات قرار می دهند . تجزیه کنندگان ، رفتگران طبیعت هستند و وجود آنها در طبیعت برای استمرار چرخه تبدیل گردش مواد و انرژی ضروری است .

شکل زیر یک زنجیره غذایی بسیار ساده را نشان می دهد :

گوشتخوار (مصرف کننده دوم)-نبات  خوار (مصرف کننده اول) -نبات  سبز (تولید کننده)

                                       تــجـزیـه کـنـنـده      

                                       مــواد مـعــد نـی

مثال های زیر هر کدام نمونه هایی از یک زنجیره غذایی ساده می باشند :

(1)     شاهین <<  مار  <<  قورباغه  <<  حشرات ریز  <<  نبات

(2)     انسان  <<  گوسفند  <<  نبات

همان طور که می دانیم هیچ موجود زنده ای منحصراً از یک نوع موجود تغذیه نمی کنند بلکه هر موجودی ممکن است از چند موجود دیگر به عنوان غذا استفاده کند ولی در همه زنجیره های غذایی اولین حلقه مشترک است و از نباتات تشکیل شده است . مثلاً در 2 زنجیره بالا در ابتدا هر دو زنجیره نبات  وجود دارد بنابراین این دو زنجیره باهم در ارتباط می باشند .

مجموعه ای از زنجیره های غذایی که باهم در ارتباط هستند یک « شبکه غذایی » نامیده می شوند . شکل زیر یک شبکه غذایی ساده را نشان می دهد